Grafiki zgodne z prawem autorskim – zasady, o których warto pamiętać

Chcesz tworzyć grafiki zgodne z prawem autorskim, a przy tym zabezpieczyć swoją własną twórczość? Korzystasz z banków zdjęć, Canvy i innych aplikacji internetowych, ale nie wiesz czy ich wykorzystanie do Twoich celów zawodowych jest legalne? Przeczytaj ten artykuł i sprawdź zasady, o których warto pamiętać, aby tworzone przez Ciebie treści nie naruszały praw innych osób. Pokażę Ci na co zwracać uwagę oraz czego lepiej unikać. Zapraszam!

Przeniesienie praw autorskich lub uzyskanie licencji jest kluczowe, jeśli wykorzystujesz twórczość innych osób lub zamawiasz gotowe grafiki

Jeżeli sama tworzysz swoje grafiki do mediów społecznościowych i wykorzystujesz przy tym wyłącznie swoje zdjęcia i treści, to Ty posiadasz do nich prawa autorskie. Możesz w dowolny sposób nimi rozporządzać i udostępniać je w wybranych przez siebie miejscach.

Sytuacja staje się nieco bardziej skomplikowana, jeśli grafiki tworzy ktoś inny, komu tę pracę zlecasz. Wtedy w umowie współpracy uwzględnij kwestię przeniesienia praw autorskich lub uzyskania licencji, po to, abyś w sposób legalny mogła z tych grafik, czy też zdjęć korzystać. Dokładnie przemyśl i umieść w umowie wszystkie miejsca oraz formy wykorzystywania przez Ciebie w przyszłości zamówionych treści. Może to być np. ich rozpowszechnianie i upublicznianie w mediach społecznościowych i na stronie internetowej oraz utrwalanie i zwielokrotnianie utworu techniką cyfrową.

Jest jeszcze trzecia, bardzo powszechna sytuacja, o której warto w tym miejscu wspomnieć. Jeśli sama tworzysz grafiki, ale z wykorzystaniem elementów (zdjęć, grafik, szablonów, itp.) pochodzących z banków zdjęć, albo aplikacji internetowych typu Canva, to jedną z najważniejszych rzeczy, o których trzeba w tym kontekście pamiętać, jest czytanie regulaminów tych platform oraz sprawdzanie poszczególnych elementów pod kątem praw autorskich. Pamiętaj, że nie każde zdjęcie możesz wykorzystać do celów komercyjnych. Czasem jest to możliwe, ale musisz zweryfikować zasady takiego wykorzystania. Rozwinę ten temat w jednym z kolejnych punktów tego artykułu.

Więcej o prawach autorskich i licencji

Jeśli chciałabyś dowiedzieć się więcej na temat praw autorskich oraz rodzajów licencji, to zajrzyj do mojego artykułu o legalnym wykorzystywaniu zamówionych treści. Opisuję w nim jaka jest między nimi różnica, oraz które z rozwiązań jest najbardziej korzystne dla Ciebie w konkretnych sytuacjach.

Korzystasz ze wsparcia copywriterów? Zadbaj więc o to, aby móc legalnie wykorzystywać zamówione treści.

Inspirowanie się, wykorzystywanie zdjęcia innego autora lub dokonywanie na nim przeróbek nie zawsze jest zgodne z prawem autorskim

Lubisz się inspirować? Ja wręcz uwielbiam. Niestety, w tym kontekście warto uważać, aby inspirując się, tworzyć grafiki zgodne z prawem autorskim i nie naruszać przy tym dóbr innych osób. Granica między inspirowaniem się, a wykorzystaniem czyjejś twórczości w sposób nielegalny jest dosyć cienka.

Czym jest inspirowanie się? Prawo autorskie niestety nie przewiduje definicji tego pojęcia, ale można je opisać na podstawie dotychczasowej praktyki i rozstrzygnięć sądowych. Inspirowanie się, to tworzenie na podstawie dzieła innej osoby, ale w taki sposób, aby nie korzystać z elementów zdjęcia, czy grafiki innego autora, które są chronione prawem. Brzmi trochę skomplikowanie? Prostymi słowami, w inspiracji chodzi o bodziec, impuls, który prowadzi nas do stworzenia czegoś swojego, pod wpływem emocji, jakie wywołał w nas utwór innego twórcy. Spodobała Ci się kolorystyka zdjęcia, które zobaczyłaś na Instagramie? Inspirując się nim możesz swoje zdjęcie pokolorować w podobny sposób, albo zrobić grafikę wykorzystując te kolory. Tym sposobem stworzysz coś swojego, ale na podstawie pozytywnych emocji, które wywołało w Tobie pierwotne zdjęcie.

Jeśli natomiast spodoba Ci się samo zdjęcie, ale zmieniłabyś w nim kolory, nałożyła filtry i nieco je przerobiła w Photoshopie, to nie będzie to już inspiracja, a stworzenie utworu zależnego od pierwotnego. Takiego działania nie wolno podejmować bez zgody autora. W przeciwnym przypadku naruszysz jego prawa autorskie.

Pamiętaj też, aby zamawiając zdjęcia u fotografa, albo grafiki u grafika komputerowego, zadbać o właściwą treść umowy współpracy. Jeśli chcesz móc dowolnie wykorzystywać te treści, np. wycinać ich elementy, zmieniać kolory, czy modyfikować w jakikolwiek sposób, to uwzględnij to w umowie. Określ, że uzyskując prawa autorskie materialne do utworu lub licencję, możesz tworzyć na jego podstawie utwory zależne.

Nie zawsze możesz powoływać się na prawo cytatu

Powszechnym błędem funkcjonującym wśród twórców internetowych jest nadużywanie korzystania z twórczości innych osób, powołując się przy tym na prawo cytatu. Nie wszystko bowiem można uznać za cytat. Kiedy jest to możliwe?

Pierwszym warunkiem jest to, aby czyjeś zdjęcie, grafika lub inny utwór stanowiło jedynie niewielki element Twojego własnego utworu. Ważna jest więc proporcja.

Po drugie, użycie przez Ciebie cudzego utworu, jako cytatu, musi mieć uzasadniony cel. Celem tym może być chęć wyjaśnienia jakiegoś zagadnienia, polemika z autorem, analiza krytyczna lub naukowa, nauczanie (edukacja), albo prawa gatunku twórczości, czyli cytat na potrzeby parodii, pastiszu lub karykatury. Cele te reguluje art. 29 i 291 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych i jest to katalog zamknięty. Oznacza to, że cytat w innym celu, niż wymienione powyżej będzie niezgody z prawem.

Po trzecie, oznacz autora utworu, który cytujesz. Zrób to dokładnie i tak szczegółowo, jak to możliwe. Samo imię i nazwisko lub nazwa konta na Instagramie nie wystarczy, jeśli da się to zrobić lepiej. Np. wskazać tytuł utworu oraz miejsce, gdzie go można znaleźć, ujawniając bezpośredni link.

Wskazanie autora jest jednym z warunków, aby Twoje grafiki były zgodne z prawem autorskim

Jeśli korzystasz z utworu opracowanego przez inną osobę, konieczne jest, aby wskazać jego autora lub autorkę, ponieważ autorstwo jest niezbywalnym prawem każdego twórcy.

W tym miejscu chcę podkreślić, że wskazanie autora jest warunkiem koniecznym, ale nie jedynym, jaki należy spełnić, aby móc udostępniać zgodnie z prawem cudze zdjęcia, grafiki, filmy, itp. Jak już wspomniałam, w przypadku skorzystania z prawa cytatu, prawidłowe wskazanie autora jest niezbędne, aby prawo cytatu mogło w ogóle zadziałać. To jednak nie wystarczy, jeśli nie posiadasz prawa do korzystania z grafiki czy zdjęcia. Przeniesienie praw autorskich lub uzyskanie licencji jest kluczowe, aby legalnie wykorzystywać cudze utwory.

Korzystając z banków zdjęć, czytaj ich regulaminy

Jeśli do tworzenia swoich grafik korzystasz z internetowych banków zdjęć, powinnaś zacząć czytać ich regulaminy. W wielu przypadkach nie ma powodów do obaw i możesz wykorzystywać w swojej twórczości zdjęcia pobrane ze stock’ów. Nawet w celach komercyjnych. Jednak zanim to zrobisz, powinnaś dokładnie sprawdzić na jakiej licencji i warunkach są udostępniane.

Gdzie znajdziesz te informacje? Ogólne zasady danego banku treści znajdują się w jego regulaminie. Zapoznaj się z nim, a następnie zweryfikuj zasady pobrania każdego z poszczególnych elementów, z których chcesz skorzystać.

Zwróć szczególną uwagę czy dany element może być wykorzystany w celach prywatnych, czy komercyjnych. Jeśli do celów komercyjnych, to czy są to cele komercyjne Twojej firmy, czy też możliwe jest wykorzystanie tego elementu w realizacji zleceń na rzecz klientów. W tym kontekście zweryfikuj również możliwe pola eksploatacji pobieranych utworów.

Nie ze wszystkich zasobów Canvy możesz swobodnie korzystać

Jeśli wykorzystujesz Canvę do tworzenia grafik na swoje media społecznościowe, wówczas duże znaczenie ma to, czy korzystasz z darmowej wersji aplikacji, czy płatnej (CanvaPro lub Canva dla Firm).

Płatne elementy posiadają licencję na wykorzystywanie ich w celach zarówno prywatnych, jak i komercyjnych. Problem pojawia się przy darmowych zasobach aplikacji, na które Canva nie daje gwarancji udzielenia licencji. Każdy darmowy element należy więc sprawdzać indywidualnie oraz zapoznać się z regulaminem serwisu.

Zadbaj o zgodę na rozpowszechnianie wizerunku

Jeśli w swoich grafikach wykorzystujesz wizerunek innej osoby lub osób, to ważne jest, abyś zadbała o zgodę na jego wykorzystywanie i rozpowszechnianie. W takim dokumencie powinno być również określone w jakim celu i w jaki sposób będziesz rozpowszechniać wizerunek danej osoby.

Oczywiście zgoda nie zawsze jest wymagana. Znaczenie ma tutaj kontekst. Np. jeśli robisz zdjęcia podczas konferencji, to możesz je wykorzystać bez zgody uczestników pod warunkiem, że celem sesji jest zrobienie reportażu z wydarzenia. Zgoda jest jednak wymagana, jeśli chcesz je później wykorzystać w swoim produkcie, tj. komercyjnie.

Znaczenie ma również to, czy osoba na zdjęciu jest głównym tematem zdjęcia, czy jest tylko jego detalem. Jeśli to tylko detal, wówczas nie potrzebujesz zgody.

Ważne!
Kupując zdjęcia od fotografa, na których są przedstawione wizerunki innych osób, sprawdzaj, czy fotograf posiada zgodę na ich wykorzystywanie i rozpowszechnianie. Jeśli kupisz zdjęcia bez wymaganej zgody, to niestety Ty odpowiadasz za nieuprawnione wykorzystywanie czyjegoś wizerunku.

Nie wszystkie swoje utwory możesz zamieścić w swoim portfolio

Jeśli zawodowo tworzysz treści, to w pozyskiwaniu nowych klientów dużym ułatwieniem jest posiadanie własnego portfolio. Musisz jednak wiedzieć, że nie wszystkie swoje utwory możesz w nim swobodnie umieścić. Dlaczego?

Nie bez znaczenia jest tutaj kwestia przekazania klientom majątkowych praw autorskich. Jeśli to zrobisz, to aby później umieścić ten utwór w swoim portfolio, potrzebujesz licencji od swojego zleceniodawcy, któremu przekazałaś prawa majątkowe. Sprawa wygląda inaczej, jeśli udzieliłaś klientowi jedynie licencji, wówczas możesz umieścić dany utwór w swoim portfolio.

Warto pomyśleć o tym aspekcie w momencie podpisywania umowy współpracy ze zleceniodawcą. Możesz od razu uwzględnić tę kwestie w dokumencie, który da Ci niepodważalną podstawę do budowania portfolio na Twoich zasadach.

Jeżeli działasz na podstawie umowy o pracę, Twój pracodawca, zgodnie z prawem, uzyskuje od Ciebie majątkowe prawa autorskie, do utworów, które Tworzysz w ramach swojej pracy. W takiej sytuacji rozwiązaniem jest, aby uwzględnić tę kwestię wcześniej, zanim podpiszesz umowę lub też uzgodnić to później z pracodawcą i podpisać aneks do umowy.  Możesz też każdorazowo pytać pracodawcę o zgodę na wykorzystanie konkretnego utworu w Twoim portfolio.

Masz pytania lub wątpliwości jak tworzyć grafiki zgodne z prawem autorskim?

Jeśli zainteresował Cię ten wpis, albo pojawiły się w Twojej głowie pytania i wątpliwości związane z tworzeniem grafik zgodnych z prawem, to zachęcam Cię do zostawienia komentarza pod artykułem. Możesz też napisać do mnie na kontakt@poprawniewsieci.pl i umówić się ze mną na konsultacje. Chętnie pomogę rozwiać wszelkie wątpliwości.

Dodaj komentarz